सेयर बजारमा सामाजिक सञ्जालका ठग सक्रिय : धितोपत्र बोर्ड किन मूकदर्शक ?

नेपाली पुँजी बजारमा पछिल्लो समय ‘वित्तीय साक्षरता’ र ‘अनुभव आदानप्रदान’ को आवरणमा सर्वसाधारण लगानीकर्तालाई भ्रमित पार्ने संगठित गिरोह सक्रिय देखिएको छ।

विभिन्न सञ्चारमाध्यम तथा सामाजिक सञ्जाल (जस्तै युट्युब, टिकटक र फेसबुक) मार्फत आफू छोटो समयमै करोडपति बनेको दाबी गर्दै सर्वसाधारणलाई बजारमा होमिन उक्साउने प्रवृत्तिका कारण हजारौँ सोझासाझा लगानीकर्ताको उठिबास हुने जोखिम बढेको छ। तर, बजारलाई नियमन गर्ने राज्यका निकायहरू भने यसप्रति उदासीन देखिएका छन्।

‘इन्फ्लुएन्सर’ का भ्रामक दाबी र वास्तविकता

सञ्जालमा छ्यापछ्याप्ती भेटिने कथित बजार विश्लेषक र इन्फ्लुएन्सरहरूले विनाकुनै गणितीय वा आर्थिक आधार बजारको दिशा र भविष्य निर्धारण गर्ने खालका गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति दिइरहेका छन्। बजारमा फैलाइएका केही प्रतिनिधिमुलक भ्रामक दाबीहरू यसप्रकार छन्:

  • अवास्तविक प्रतिफलको प्रलोभन: “सेयर बजारमा एक लाख लगानी गर्दा चार वर्षमै २४ लाख रुपैयाँ प्रतिफल निस्कन्छ।” (जुन बजारको चक्र र चक्रवृद्धि ब्याजको सामान्य सिद्धान्तभन्दा बाहिरको कुरा हो।)
  • अन्धविश्वास र भ्रम: “दिनको ११ देखि १२ बजेको बीचमा सेयर किन्नु घातक हुन्छ।” (जसले बजारको प्राविधिक विश्लेषणलाई नै गिज्याउँछ।)
  • काल्पनिक तथ्याङ्क: “महिनाको १० हजार रुपैयाँ बचत गरेर सेयरमा हाल्दा २५ वर्षमा ६.५ करोडको मालिक बन्न सकिन्छ।” (कम्पनीको लाभांश इतिहास र बजारको अस्थिरतालाई नजरअन्दाज गरी प्रस्तुत गरिएको तथ्याङ्क।)
  • बजारको कृत्रिम प्रक्षेपण: “नेप्से परिसूचक अब सिधै ५४०० देखि ५५०० को विन्दुमा पुग्छ।” (कुनै नीतिगत वा समष्टिगत आर्थिक सूचकको विश्लेषण विना गरिएको हल्ला।)

यस्ता दाबीहरूबाट प्रभावित भएर बजारको न्यूनतम ज्ञान समेत नभएका सर्वसाधारणले आफ्नो जीवनभरको कमाइ, पेन्सनको रकम, र कतिपयले त पुर्ख्यौली सम्पत्ति समेत धितो राखेर सेयर बजारमा लगानी गरिरहेका छन्। परिणामस्वरुप, बजार घट्दा उनीहरूको लगानी डुबेको छ भने धेरै परिवार सडकछाप बन्ने स्थितिमा पुगेका छन्।

ठूला लगानीकर्ताको ‘इन्साइडर ट्रेडिङ’ र नक्कली परिचयको खेल

बजारका भित्री खेलाडी वा ‘बाठा’ भनिने ठूला लगानीकर्ताहरूले यसै अराजकताको फाइदा उठाइरहेका छन्। उनीहरू ‘पम्प एन्ड डम्प’ (Pump and Dump) को रणनीति अपनाउँछन्। अर्थात्, सामाजिक सञ्जालमार्फत कुनै कमजोर कम्पनीको सेयर मूल्य आकासिने हल्ला फैलाएर माग बढाउँछन् र मूल्य उच्च विन्दुमा पुगेपछि आफ्नो सेयर बेचेर ‘मालामाल’ हुँदै बाहिरिन्छन्।

त्यति मात्र होइन, सेयर कारोबार भइरहेको समयमा (Live Market) सर्वसाधारणलाई अलमल्याउन र झुक्याउनका लागि सामाजिक सञ्जालमा ‘फेक आईडी’ (नक्कली एकाउन्टहरू) को प्रयोग गरी कृत्रिम हल्ला फैलाउने र बजारलाई आफू अनुकूल बङ्ग्याउने (Market Manipulation) खेल व्यापक भइरहेको छ।

नियामक निकायको उदासीनता : मिलेमतोको आशंका

धितोपत्र ऐन र नियमहरूले बजारमा भ्रम फैलाउने, कर्नरिङ गर्ने वा अमूक कम्पनीको सेयर किन्न वा बेच्न उक्साउने कार्यलाई दण्डनीय अपराध मानेको छ। नेपाल धितोपत्र बोर्ड (SEBON) र नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (NEPSE) सँग बजारका यस्ता विकृतिहरूलाई निगरानी गर्ने र कारबाही गर्ने स्पष्ट कानुनी अधिकार छ।

मुख्य प्रश्न:

सेयर बजारबारे जथाभावी भविष्यवाणी गर्ने, युट्युब च्यानल खोलेर प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा पोर्टफोलियो व्यवस्थापनको अवैध धन्दा चलाउने र बजारमा चलखेल गर्ने गिरोहमाथि अहिलेसम्म कुनै कारबाही हुन सकेको छैन। नियामकको यो लाचारी र मौनताले गर्दा सर्वसाधारणमा एउटा गम्भीर आशंका उब्जाएको छ– के यी सेयर माफिया र बिचौलियाहरूलाई राज्यकै उच्च तह वा नियामक निकायको संरक्षण प्राप्त छ ?

यदि समयमै यस्ता भ्रम फैलाउने गिरोहमाथि कानुनी दायरामा ल्याएर बजारलाई पारदर्शी र व्यवस्थित बनाइएन भने, यसले देशको पुँजी बजारप्रतिको जनविश्वास मात्र गुम्ने छैन, लाखौँ नागरिक आर्थिक रुपमा टाट पल्टिने जोखिम समेत सुनिश्चित छ।

काठमाडौँ — नेपालले बलियो प्रतिद्वन्द्वी भारत ‘ए’ विरुद्ध खेल्दै शुक्रबार एसिया कप राइजिङ स्टार्स प्रतियोगिता

काठमाडौँ — फुटबलको सर्वोच्च निकाय फिफाको अध्यक्ष पदमा पुनः निर्वाचित हुन खोजिरहेका जियानी इन्फान्टिनोलाई फ्रान्स

काठमाडौं । उच्च अदालत पाटनका एक न्यायाधीशका व्यक्तिगत सुरक्षा अधिकृत (पीएसओ) ले न्यायाधीशकै निवासभित्र आफैँलाई