काठमाडौँ। प्रत्येक वर्ष आश्विन सङ्क्रान्तिका दिन मनाइने विश्वकर्मा पूजा आज देशभर आफ्ना सवारीसाधन, कलकारखाना, मेसिनरी उपकरण तथा औजारहरूको पूजाआजा गरी मनाइँदै छ। यो पर्वलाई श्रम, सीप, प्रविधि र निर्माण कार्यप्रतिको सम्मानका रूपमा लिइन्छ।
आजका दिन उद्योग, ग्यारेज, निर्माणस्थल तथा विभिन्न कार्यशालाहरूमा भगवान् विश्वकर्माको मूर्ति वा तस्बिर स्थापना गरी विधिपूर्वक धूप, दीप, फूल र नैवेद्य अर्पण गरेर पूजा गर्ने तथा प्रसाद वितरण गर्ने परम्परा छ।
धार्मिक तथा व्यावहारिक महत्व (संस्कृतिविद् डा. माधव भट्टराईका अनुसार):
- निर्माणकलाका आदिपुरुष र महान् इन्जिनियर:
हिन्दू परम्परामा विश्वकर्मालाई भगवानकै एक स्वरूप र प्राचीन कालका महान् इन्जिनियर मानिन्छ। पौराणिक कालमा ठूला नगर, भवन तथा दिव्य हतियार निर्माणको श्रेय उनैलाई दिने गरिन्छ।
- श्रम र सीपप्रतिको निष्ठा:
विश्वकर्मा पूजा धर्मकर्ममा मात्र सीमित नभई कार्यस्थलको सुरक्षा, व्यवसायको प्रगति र आफ्ना औजार/मेसिनहरू सुरक्षित रहून् भन्ने कामनासँग जोडिएको छ।
- जानी-समुदायभन्दा माथि धार्मिक आस्था:
कतिपयले यसलाई विशिष्ट जातजाति वा समुदायसँग जोडेर हेर्ने गरे पनि धार्मिक दृष्टिले उनी सम्पूर्ण मानव जाति र निर्माण कलाका देवताका रूपमा पूजिन्छन्।
- सरल पूजा पद्धति:
अन्य ठूला धार्मिक अनुष्ठानजस्तो जटिल शास्त्रीय विधि नचाहिने भएकाले सामान्य पूजा पद्धतिबाट पनि आराधना गर्न सकिन्छ। नेपालको तराई, पहाड तथा फरक-फरक भूगोल अनुसार पूजाको शैलीमा केही भिन्नता भए पनि यसको मूल मर्म एउटै रहेको छ।
आज देशभरका यातायात व्यवसायी, उद्योगी र प्राविधिकहरूले आफ्ना उपकरणहरू सरसफाइ गरी कार्यशालाहरूमा हर्षोल्लासका साथ विश्वकर्मा पूजा आयोजना गरेका छन्।
