वासिंगटन/तेहरान — सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले सुरु गरेको इरानविरुद्धको संयुक्त सैन्य अभियान “अपरेशन एपिक फ्युरी” ले मध्यपूर्वको भूराजनीतिलाई नै तहसनहस बनाएको छ। यही वर्ष फेब्रुअरी २८ मा सुरु भई मे ५ मा टुंगिएको उक्त अभियानको पहिलो प्रहारमै इरानका सर्वोच्च नेता अली खमेनीको मृत्यु भएको थियो, जसपछि इरानले सयौं मिसाइल र हजारौं ड्रोनद्वारा क्षेत्रभर आक्रमण गर्यो। यस युद्धले इरान, लेबनान, इजरायल र खाडी अरब मुलुकहरूमा हजारौंको ज्यान लिइसकेको छ भने लाखौं मानिस विस्थापित भएका छन्।
युद्धविराम भड्किएपछि पुनः तीव्र आक्रमण
जुनको अन्तिम साता कमजोर बन्दै गएको युद्धविराम जुलाईको मध्यतिर पूर्ण रूपमा टुटेको थियो। जुलाई ११ देखि लगातार १३ रातसम्म अमेरिकी सेनाले इरानमाथि बमबारी जारी राख्यो, र राष्ट्रपति ट्रम्पले यस द्वन्द्वको अन्त्य कूटनीतिक वा सैन्य दुवै माध्यमबाट हुनसक्ने बताएका थिए। जवाफमा इरानले अमेरिकी सैन्य अखडा रहेका कुवेत, बहराइन र जोर्डनजस्ता सहयोगी मुलुकहरूमाथि आक्रमण तीव्र पार्यो, जसमा एक साता भित्रै कम्तीमा चार अमेरिकी सैनिकको मृत्यु भयो — तीनजना जोर्डनमा र एकजना इराकमा।
हालको अवस्था: अस्थायी शान्ति, तर विश्वास कायम भएको छैन
जुलाई २६ को प्रतिवेदनअनुसार दिनौंको तीव्र आक्रमणपछि अमेरिका र इरान दुवैले आक्रमण रोकेका छन्। तर तनाव भने पूर्ण रूपमा हटेको छैन। अमेरिकी सेनाले आफ्ना सैनिकमाथि इरानले गरेको मिसाइल आक्रमण असफल पारेको दाबी गरेको छ, जबकि विश्लेषणले हालैको लडाइँले अमेरिकाको महत्वपूर्ण वायु प्रतिरक्षा भण्डार घटाएको औंल्याएको छ। कूटनीतिक मोर्चामा, इजरायली प्रधानमन्त्री नेतन्याहुले इरान युद्ध सुरु भएपछि ट्रम्पसँग भएको पहिलो भेटवार्ताको प्रशंसा गरेका छन्। उल्लेखनीय के छ भने, पेन्टागनको आधिकारिक इरान युद्ध मृत्युदरको सूचीबाट हालैको लडाइँमा मारिएका ती चार सैनिकको नाम हटाइएको छ।
अर्कोतर्फ, इरानले यस द्वन्द्वको प्रस्तुतीकरणलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ। इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदनजिकको समाचार एजेन्सी नुर न्युजमा प्रकाशित टिप्पणीले वासिंगटनले द्विपक्षीय इरान-अमेरिका संकटलाई इरान र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबीचको टकरावमा परिणत गर्न खोजिरहेको आरोप लगाएको छ, र होर्मुज जलडमरूमध्यमा ढुवानी अवरुद्ध गरेको अमेरिकी आरोपलाई अस्वीकार गरेको छ। जुलाई २७ को अवस्थाअनुसार इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयले अमेरिकासँग कुनै वार्ता नभइरहेको र युद्ध वा शान्तिको समय अमेरिकालाई निर्धारण गर्न कहिल्यै नदिने बताएको छ।
क्षेत्रीय विस्तारको जोखिम
द्वन्द्व अन्य मोर्चामा पनि फैलिने खतरा देखिएको छ। यमनका हुथी विद्रोही र साउदी अरबबीच पुनः लडाइँ सुरु भएको छ, जुन साना (यमनको हुथी-नियन्त्रित राजधानी) को विमानस्थलमा भएको साउदी हमलासँग सम्बन्धित छ, जसलाई हुथीहरूले खमेनीको अन्त्येष्टिबाट फर्किंदै गरेको उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल रोक्ने प्रयास भएको आरोप लगाएका छन्। साथै, युक्रेनले क्यास्पियन सागरमा इरानबाट रुसतर्फ सैन्य सामग्री ढुवानी गर्ने जहाजहरूमाथि आक्रमण गरेको छ।
विश्लेषण
विज्ञहरूका अनुसार हालको अवस्था पूर्ण समाधान नभई एक “नाजुक विराम” मात्र हो — आक्रमणहरू रोकिएका छन्, तर दुवै पक्ष वार्तामा सहमत भएका छैनन्। वायु प्रतिरक्षा भण्डार घट्दै गएको र यमन तथा होर्मुज जलडमरूमध्यमा ढुवानीजस्ता उपसंकटहरूले युद्ध पुनः फैलिने खतरा कायमै रहेको छ।
